ऐतिहासिक वारसा: वरुड खुर्द

अंजनगाव सुर्जी तालुक्यातील एक वैभवशाली गाव म्हणून ‘वरुड खुर्द’ (जे स्थानिक पातळीवर ‘कालवाडा’ म्हणूनही ओळखले जाते) प्रसिद्ध आहे. निसर्गाची मुक्त उधळण, सुपीक जमीन आणि कष्टाळू ग्रामस्थ हे या गावाचे मुख्य वैशिष्ट्य आहे. हे गाव शांतता आणि सामाजिक एकोपा यासाठी तालुक्यात ओळखले जाते.

या गावाला ‘खुर्द’ (लहान) असे संबोधले जात असले तरी, याचा इतिहास आणि वारसा मोठा आहे. ‘कालवाडा’ या नावामागे स्थानिक इतिहासाचे संदर्भ आहेत. पूर्वीच्या महसुली पद्धतीत किंवा स्थानिक रचनेत याला विशेष महत्त्व होते. गावातील जुन्या बांधणीची घरे आणि मंदिरे गावाच्या प्राचीनत्वाची साक्ष देतात.

गावाचे आराध्य दैवत श्री हनुमान (मारुती) असून, गावात भव्य मंदिर आहे. हनुमान जयंती आणि रामनवमीला गावात मोठा उत्साह असतो.

• पोळा सण: विदर्भाच्या संस्कृतीत महत्त्वाचा मानला जाणारा ‘बैलपोळा’ येथे पारंपरिक पद्धतीने साजरा होतो.
• गणेशोत्सव: सार्वजनिक गणेशोत्सवाच्या माध्यमातून गावात सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि प्रबोधन केले जाते.

वरुड खुर्दची ओळख ‘संत्र्यांच्या बागांचे गाव’ म्हणूनही आहे. अंजनगाव सुर्जीच्या प्रसिद्ध ‘ऑरेंज बेल्ट’मध्ये हे गाव येते. येथील जमीन काळी आणि अत्यंत सुपीक आहे.

मुख्य पिके:

• बागायती: संत्री, केळी आणि पपई.
• पारंपरिक: कपाशी, सोयाबीन, तूर आणि गहू.
• सिंचन: विहिरी आणि बोअरवेल्सच्या माध्यमातून बारमाही शेती केली जाते.

ग्रामपंचायतीच्या नेतृत्वाखाली वरुड खुर्द (कालवाडा) आधुनिकतेकडे झेप घेत आहे. गावात सिमेंट रस्ते, बंदिस्त गटारे, स्वच्छ पिण्याचे पाणी आणि डिजिटल सेवा उपलब्ध करून देण्यात आल्या आहेत. ‘स्वच्छ भारत अभियान’ आणि ‘तंटामुक्त गाव’ या मोहिमेत गावाने सक्रिय सहभाग नोंदवला आहे.